Wat zien we

Niet alles wat telt, staat in de cijfers.

Over welke kinderen en jongeren gaat dit?

Niet ieder kind dat vastloopt op school past binnen dezelfde oplossing. En niet ieder kind dat thuiszit heeft dezelfde oorzaak. Toch zien we een groep kinderen en jongeren die iets gemeen hebben.

Ze kunnen leren. Ze willen zich ontwikkelen. Maar zij vinden onvoldoende aansluiting binnen de bestaande onderwijsomgeving.

Sommigen zitten nog dagelijks op school.

Sommigen volgen een maatwerktraject.

Sommigen gaan steeds minder naar school.

Sommigen zitten tijdelijk of langdurig thuis.

Hun verhalen verschillen.

Wat zij vaak delen, is dat niet het leren zelf het grootste probleem vormt, maar de omgeving waarin zij moeten leren.

Wat zien we bij deze groep?

We zien kinderen en jongeren die:

  • willen leren
  • ontwikkelperspectief hebben
  • gevoelig kunnen zijn voor prikkels
  • behoefte hebben aan veiligheid en voorspelbaarheid
  • vastlopen in grote of complexe onderwijsomgevingen
  • baat hebben bij maatwerk en persoonlijke afstemming
  • niet passen binnen bestaande onderwijsvoorzieningen in de regio

Waarom is deze groep vaak minder zichtbaar?

Omdat zij niet altijd passen binnen de bekende categorieën.

  • Ze passen niet binnen regulier onderwijs.
  • Ze passen niet binnen het speciaal onderwijs.
  • Ze passen niet binnen onderwijs-zorgarrangementen.
  • En volledig thuisonderwijs of online onderwijs is vaak ook niet wat zij nodig hebben.

Daardoor ontstaat een groep kinderen en jongeren die tussen bestaande voorzieningen terechtkomt.

Gevolgen voor kinderen en jongeren als geen passende onderwijsplek wordt gevonden

Langdurig geen of weinig onderwijs volgen raakt niet alleen het leren. Het raakt het hele ontwikkelingsverloop van een kind of jongere. De jeugdgezondheidszorg beschrijft dat langdurig thuiszitten gevolgen kan hebben voor leerontwikkeling, dagstructuur, sociaal contact, persoonlijk functioneren en terugkeer naar school.

Concreet worden genoemd:

• leerachterstand
• risico op doubleren of afzakken naar een lager onderwijsniveau
• verlies van vaste dagindeling en weekstructuur
• piekeren, slaap- en ritmeproblemen
• verlies van contact met leeftijdgenoten
• minder deelname aan sociale ontwikkeling
• grotere afstand tot school, waardoor terugkeer moeilijker wordt
• risico op voortijdig schoolverlaten zonder diploma
• minder kans op startkwalificatie en vervolgopleiding
• verlies van talentontwikkeling en toekomstperspectief

Bij schoolweigering of langdurige uitval worden daarnaast vaak angst, depressieve klachten, vermoeidheid, zorgen, laag zelfbeeld, somatische klachten en soms gedragsreacties beschreven.

De Universiteit Utrecht benoemt kernachtig dat de effecten per kind verschillen, maar dat thuiszittende kinderen in een uitzonderingspositie terechtkomen en contact met leeftijdsgenoten verliezen.

De Kinderombudsman bevestigt dat het gaat om een diverse groep kinderen, waaronder kinderen voor wie geen passende plek op school beschikbaar is.

Bronnen

Nederlands Jeugdinstituut, cijfers en begrippen schoolverzuim/thuiszitters.
Inspectie van het Onderwijs, thuiszitters en verantwoordelijkheid passend onderwijs.
Steunpunt Passend Onderwijs, rapport Zicht op thuiszitten.
NCJ/JGZ, Thuiszitten begint bij verzuim.
Universiteit Utrecht, De schade van schooluitval.
Kinderombudsman, analyse thuiszittersproblematiek.
Ingrado, duiding leerplichttelling en verborgen groep jongeren zonder onderwijs.

Uit onderzoeken, inspectierapporten en Kamerstukken blijkt al jarenlang dat er voor een groep kinderen en jongeren onvoldoende passende onderwijsvoorzieningen beschikbaar zijn.

Wat weten we zeker?

Uit onderzoeken, inspectierapporten en Kamerstukken blijkt al jarenlang dat er voor een groep kinderen en jongeren onvoldoende passende onderwijsvoorzieningen beschikbaar zijn.

Dat is geen individuele ervaring meer.

Dat wordt erkend door onder andere de Inspectie van het Onderwijs, het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Kinderombudsman en Ingrado.

Het tekort zit niet alleen in het aantal plekken.

Voor een deel van de jongeren ontbreekt vooral een plek die voldoende aansluit bij wat zij nodig hebben.

Bronnen:

  • Inspectie van het Onderwijs

    • De Staat van het Onderwijs 2025

    • eerdere edities van De Staat van het Onderwijs waarin thuiszitters, passend onderwijs en dekkend aanbod worden besproken.

    Kinderombudsman

    • Te veel kinderen krijgen geen onderwijs

    Ingrado

    • jaarlijkse leerplichttellingen

    • analyses van absoluut en relatief verzuim

    • rapportages over jongeren zonder passend onderwijsaanbod