Mijn kind loopt vast
Jongere, ouders, school en schoolbestuur
Wanneer een jongere vastloopt in het onderwijs, begint passend onderwijs niet bij de gemeente, leerplicht of het samenwerkingsverband.
Het begint bij de jongere, de ouders en de school.
Juist in deze fase worden de belangrijkste keuzes gemaakt. Hier wordt onderzocht wat een jongere nodig heeft om zich te kunnen blijven ontwikkelen, welke ondersteuning nodig is en hoe onderwijs passend kan blijven.
Veel ouders merken dat gesprekken vooral gaan over problemen, gedrag, verzuim of onderwijsresultaten. Toch zou de centrale vraag altijd moeten zijn:
Wat heeft deze jongere nodig om onderwijs te kunnen volgen en zich te blijven ontwikkelen?
De jongere staat centraal
De wet gaat uit van het recht op onderwijs en ontwikkeling.
Dat betekent niet dat iedere leerling hetzelfde onderwijs moet volgen of dezelfde route moet kunnen doorlopen.
Wel betekent het dat serieus gekeken moet worden naar wat nodig is om leren, ontwikkeling en toekomstperspectief mogelijk te maken.
De jongere is geen onderwerp van gesprek, maar hoort onderdeel te zijn van het gesprek.
Sinds augustus 2025 hebben leerlingen bovendien een wettelijke positie binnen het OPP. Scholen moeten leerlingen, passend bij leeftijd en ontwikkeling, betrekken bij besluiten die over hun onderwijs worden genomen.
Voor veel jongeren is dit belangrijk. Zij weten vaak zelf goed wat wel en niet werkt, waar zij vastlopen en welke omstandigheden juist helpen.
Ouders hebben meer rechten dan veel mensen denken
Eén van de belangrijkste begrippen binnen passend onderwijs is
Veel ouders ervaren dat zij vooral worden geïnformeerd over besluiten die al genomen lijken te zijn.
De wet geeft ouders echter een veel belangrijkere positie.
Ouders hebben onder andere recht op:
- informatie over de ontwikkeling van hun kind;
- betrokkenheid bij belangrijke besluiten;
- inzage in relevante documenten;
- deelname aan gesprekken over ondersteuning;
- instemmingsrecht op het handelingsdeel van het OPP.
Ouders hoeven niet overal mee eens te zijn. Verschillende inzichten horen bij passend onderwijs.
Wel mag van scholen worden verwacht dat zij uitleggen waarom keuzes worden gemaakt en waarop deze keuzes zijn gebaseerd.
De school heeft zorgplicht
Eén van de belangrijkste begrippen binnen passend onderwijs is de zorgplicht.
De zorgplicht betekent dat scholen verantwoordelijk zijn voor het bieden van passend onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben.
Veel ouders denken dat zorgplicht betekent dat een school iedere leerling altijd moet kunnen houden.
Dat klopt niet.
De zorgplicht betekent wel dat een school niet eenvoudig kan zeggen:
"Wij kunnen dit niet bieden."
Van een school mag worden verwacht dat zij onderzoekt:
- welke onderwijsbehoeften er zijn;
- welke ondersteuningsbehoeften er zijn;
- welke aanpassingen mogelijk zijn;
- welke ondersteuning kan worden ingezet;
- welke alternatieven eventueel beschikbaar zijn.
Een school moet kunnen uitleggen welke afwegingen zijn gemaakt en waarop deze zijn gebaseerd.
Ondersteuningsbehoefte is niet hetzelfde als een diagnose
Een belangrijk misverstand binnen passend onderwijs is dat diagnoses bepalen welke ondersteuning nodig is.
Dat is niet hoe de wet werkt.
Een diagnose kan belangrijke informatie geven, maar passend onderwijs gaat uiteindelijk over ondersteuningsbehoeften.
Twee jongeren met dezelfde diagnose kunnen heel verschillende onderwijsbehoeften hebben.
Daarom moet steeds gekeken worden naar de individuele leerling.
Vragen die daarbij horen zijn bijvoorbeeld:
- Wat belemmert deelname aan onderwijs?
- Wat helpt juist?
- Welke voorwaarden zijn nodig?
- Wat is haalbaar?
- Hoe kan ontwikkeling worden ondersteund?
Het OPP: één van de belangrijkste documenten binnen passend onderwijs
Wanneer een leerling extra ondersteuning nodig heeft, wordt vaak gewerkt met een Ontwikkelingsperspectiefplan (OPP).
Het OPP is veel meer dan een administratief document.
Het vormt de basis voor de afspraken die worden gemaakt over onderwijs en ondersteuning.
In een OPP horen onder andere te staan:
- het verwachte ontwikkelingsperspectief;
- de onderwijsdoelen;
- de benodigde ondersteuning;
- de gemaakte afspraken;
- de evaluatiemomenten;
- de betrokken partijen.
Juist wanneer onderwijs niet vanzelfsprekend verloopt, wordt het belangrijk dat afspraken niet alleen mondeling worden besproken, maar ook zorgvuldig worden vastgelegd.
Een goed OPP helpt om verwachtingen, verantwoordelijkheden en doelen duidelijk te maken.
Het schoolbestuur is eindverantwoordelijk
Veel ouders hebben vooral contact met docenten, mentoren, zorgcoördinatoren of schoolleiders.
Toch ligt de uiteindelijke verantwoordelijkheid bij het schoolbestuur.
Het bestuur is verantwoordelijk voor:
- naleving van onderwijswetgeving;
- uitvoering van de zorgplicht;
- kwaliteit van onderwijs;
- toelating van leerlingen;
- schorsing en verwijdering;
- klachtenafhandeling.
Wanneer problemen niet op schoolniveau worden opgelost, komt het bestuur vaak in beeld.
Wat ouders vooral moeten weten
Wanneer een jongere vastloopt, is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat niet lukt.
Minstens zo belangrijk is de vraag:
Wat heeft deze jongere nodig om onderwijs en ontwikkeling mogelijk te maken?
Daarom is het belangrijk dat:
- onderwijsbehoeften worden onderzocht;
- ondersteuning wordt besproken;
- afspraken worden vastgelegd;
- ouders worden betrokken;
- de jongere wordt gehoord;
- regelmatig wordt geëvalueerd.
Passend onderwijs ontstaat niet doordat een leerling zich aanpast aan het systeem.
Passend onderwijs ontstaat doordat zorgvuldig wordt gekeken wat nodig is om ontwikkeling mogelijk te maken.
Verdieping
Nog in wording:
Lees verder over zorgplicht
Lees verder over het OPP
Lees verder over de rechten van ouders
Lees verder over de rechten van leerlingen
Lees verder over toelating, schorsing en verwijdering
Belangrijkste wetgeving
- Wet passend onderwijs (2014)
- Wet voortgezet onderwijs 2020 (WVO 2020)
- Wet op het primair onderwijs (WPO)
- Wet versterking positie ouders en leerlingen in passend onderwijs (2025)
- Algemene wet bestuursrecht (Awb) – voor bepaalde besluiten en procedures